Diyabetik Maküla Ödeminde Kortikosteroid Tedavisi

Diyabetik maküla ödemi (DMÖ), diyabetik retinopatisi (DR) olan hastalarda görme kaybının başlıca nedenidir. Wisconsin Diyabetik Retinopati Epidemiyolojik (WESDR) çalışmasında tip 1 diyabetiklerde 10 yılda DMÖ gelişim sıklığı %20,1, tip 2 diyabetiklerde insülin kullananlarda %13,9, insülin kullanmayanlarda %25,4 olarak bildirilmiştir.1 DMÖ zamanında uygun şekilde tedavi edilmediğinde kalıcı görme kaybına neden olan bir komplikasyondur. Son yıllarda DMÖ’de ciddi görme kaybı gelişiminin azaldığı düşünülmekle birlikte, her sene 12,000 ile 24,000 arası yeni olgu eklenmektedir.2

Uzun yıllardır DMÖ’ye bağlı görme kaybında grid ve fokal lazer fotokoagülasyon standart tedavi olarak kabul edilmiştir. Lazer fotokoagülasyonun DMÖ’de orta derecede görme kaybı riskini azalttığı bilinmektedir ancak birçok hasta kaybettiği görme kaybını geri kazanamaz ve DMÖ olan tüm olgularda etkin değildir.3

Anti-vasküler endotelyal büyüme faktörü (anti-VEBF) ve steroidler gibi intravitreal ajanların gelişimi ile bu kompleks hastalığın tedavisinde yeni stratejiler önerilmektedir. Lazer girişimine kıyasla intravitreal uygulamalar potansiyel görsel kazanımlar açısından avantaj sağlarken, tekrarlayan girişimler ilaç ve uygulamaya bağlı yan etkiler açısından risk oluşturmaktadır.3 İntravitreal implantlar aracılığıyla daha uzun etki süresi ile daha iyi görsel iyileşme ve daha az yan etki hedeflenmektedir. Bu derlemede DMÖ patogenezi, kortikosteroid kullanımının gerekçesi ve DMÖ tedavisinde steroidlerin güncel kullanımı tartışılmaktadır.

Pathogenesis of Diabetic Macular Edema

The pathogenesis of DME is complex and multifactorial. DME forms as a result of fluid accumulation in the retinal layers due to disruption of the blood-retina barrier (BRB). Hyperglycemia is the main risk factor for DR. Hyperglycemia causes high intracellular glucose levels, free radical production due to oxidative stress, and activation of protein kinase C. Chronic hyperglycemia leads to the formation of advanced glycation end products. Advanced glycation end products in the vitreous and vitreoretinal interface are responsible for the neurovascular damage seen in DR.4

The nervous and vascular systems are parallel systems in embryonic development. The two systems support each other during the formation of the vascular and nerve structures. Microvascular leakage and neuronal apoptosis occur in a mutual interaction. In the retinal neurovascular unit, Müller cells act as a bridge between the retinal nerves and the microcirculation. Müller cells are also an important component in the BRB. Cytoplasmic swelling in Müller cells is an early sign of macular edema, resulting in the accumulation of extracellular fluid within the cells.5

Other causes such as hypoxia, impaired blood flow, retinal ischemia, and inflammation are also associated with the progression of DME. Elevated VEGF levels, endothelial dysfunction, leukocyte adhesion, reduced levels of pigment epithelium-derived factor, and increased protein kinase C production lead to BRB destruction and increased vascular permability.4

VEGF is a homodimeric glycoprotein which stimulates vascular endothelial cell proliferation and increases vascular permeability. VEGF-A stimulates microvascular leakage and neuronal apoptosis, and is critical in the neurovascular unit.5 Many studies have shown that VEGF plays an important role in the development of DME.6,7 The main anti-VEGF agents used in the treatment of DME are ranibizumab, bevacizumab, pegaptanib sodium, and aflibercept.3

Although the contribution of VEGF to the development of DME is indisputable, the role of other non-VEGF pathways has also been emphasized. There are many studies demonstrating the role of inflammation in the development of DR. Research on steroids in the treatment of DME has been ongoing for many years due to their powerful antiinflammatory and antiedematous effects. Corticosteroids block the arachidonic acid pathway via phospholipase A2 inhibition. This inhibits the synthesis of thromboxanes, leukotrienes, and prostaglandins, and prevents vasodilation and increased capillary permeability. Corticosteroids also stabilize lysozymes, reduce synthesis of inflammatory mediators and VEGF, inhibit cell proliferation, stabilize the BRB, enhance the density and activity of tight junctions in the retinal capillary endothelium, and improve retinal oxygenation.8

Significant decreases in retinal thickness have been observed within 1 hour of intravitreal triamcinolone acetonide (IVTA) injection, though no change was seen with bevacizumab after 24 hours.9 Steroids are fast-acting due to non-genomic interactions with the plasma membranes, independent of gene transcription. The inhibition of osmotic swelling in Müller cells due to endogenic adenosine release also contributes to the rapid improvement in retinal thickness after IVTA injection. Endogenic adenosine release activates A1 receptors and opens glial potassium and chloride channels. The outflow of ions stabilizes the osmotic gradient and prevents cellular swelling. IVTA also stabilizes Starling forces by reducing vasoconstriction and hydrostatic pressure.8

Anti-VEGF agents are the first choice in pharmacologic treatment of DME. However, 61% of the patients in the RISE-RIDE study did not show visual gains of 15 letters or more, and 43% did not achieve visual acuities of 20/40 or better. The limited visual gains in those patients was believed to be related to neural damage, retinal pigment epithelium changes, and subretinal fibrosis resulting from chronic macular edema (mean duration, 4.5 years) prior to treatment, as well as structural damage from repeated macular laser therapy, and the natural course of DR.10

Nonresponse to anti-VEGF therapy can be defined as a lack of anatomic improvement or the recurrence of retinal exudation when the interval between injections is extended. Steroid therapy should be considered in such cases.

Intravitreal steroid injections reduce DME and stabilize vision, but side effects are common. The most common side effects are elevated intraocular pressure (IOP) and cataract formation. Therefore, steroids are preferable in pseudophakic eyes that have persistent or recurrent disease. Steroid therapy for DME is administered as peribulbar injection, intravitreal injection, or intravitreal implant. There are currently three different intravitreal steroids utilized: triamcinolone acetonide, fluocinolone acetonide, and dexamethasone.

Diyabetik Maküla Ödemi Patogenezi

DMÖ’nin patogenezi karmaşık ve multifaktöriyeldir. DMÖ kan retina bariyerinin (KRB) yıkımı sonucu retina katlarında sıvı birikimi ile oluşur. Hiperglisemi DR gelişiminde ana risk faktörüdür. Hiperglisemi hücre içi yüksek glukoz seviyesine, oksidatif stresle serbest radikallerin oluşmasına ve protein kinaz C aktivasyonuna sebep olur. Kronik hiperglisemi ileri glikasyon son ürünlerinin oluşumunu sağlamaktadır. Vitreus ve vitreoretinal ara yüzde bulunan ileri glikasyon son ürünlerinin diyabetik retinopatide görülen nörovasküler hasardan sorumludur.4Sinir sistemi ve vasküler sistem embriyonik gelişimde iki paralel sistemdir. Damar ve sinir yapılarının oluşmasında bu iki sistem birbirini destekler. Mikrovasküler sızıntı ve nöronal apopitozis karşılıklı etkileşim ile birlikte oluşmaktadır. Retinal nörovasküler ünitede, Müller hücreleri retina sinirleri ve mikro dolaşım arasında köprü görevi görür. Müller hücreleri ayrıca KRB’nin de önemli bir bileşenidir. Müller hücrelerinde sitoplazmik şişme maküla ödeminin erken bir bulgusudur ve hücre-dışı sıvının hücre içinde birikimi ile sonuçlanır.5Hipoksi, bozulmuş kan akımı, retinal iskemi ve enflamasyon gibi diğer nedenler de DMÖ’nin ilerlemesi ile ilişkilidir. VEBF seviyelerinde artış, endotel disfonksiyonu, lökosit adezyonu, pigment epitel derive faktör seviyesinde azalma ve protein kinaz C üretiminde artış KRB’de yıkım ve vasküler permabilite artışına neden olmaktadır.4

VEBF homodimerik glikoprotein yapısında vasküler endotelyal hücre proliferasyonu ve vasküler permeabilite artışını uyaran bir büyüme faktörüdür. VEBF-A mikrovasküler sızıntı ve nöronal apopitozisi uyarır ve nörovasküler ünite üzerinde kritik öneme sahiptir.5 Birçok çalışma DMÖ gelişiminde VEBF’nin önemli bir rol oynadığını göstermiştir.6,7 DMÖ tedavisinde kullanılan başlıca anti-VEBF ajanlar ranibizumab, bevacizumab, pegaptanib sodium ve aflibercepttir.3

DMÖ gelişiminde VEBF’lerin katkısı tartışmasız olsa da, VEBF dışı diğer yolakların rolünün de önemi üzerinde durulmaktadır. Diyabetik retinopati gelişiminde enflamasyonun rolünü gösteren çok sayıda çalışma vardır. DMÖ tedavisinde steroidlerin güçlü anti-enflamatuvar ve anti-ödem etkileri nedeniyle uzun yıllardır çalışmalar sürdürülmektedir. Kortikosteroidler fosfolipaz A2 inhibisyonu ile araşidonik asit yolağını bloke eder. Bu sayede tromboksanlar, lökotrienler ve prostoglandinler sentezlenemez. Vazodilatasyon ve kapiller permeabilite artışı engellenir. Kortikosteroidler ayrıca lizozimleri stabilize ederek, enflamatuvar mediyatör sentezini azaltır, VEBF sentezini azaltır, hücre proliferasyonunu inhibe eder, KRB’yi stabilize eder, retina kapiller endotelindeki sıkı bağlantıların yoğunluk ve aktivitesini arttırır ve retinal oksijenlenmesini iyileştirir.8

DMÖ tedavisi için intravitreal triamsinolon asetonid (İVTA) enjeksiyonunu takiben retina kalınlığında 1 saat içinde belirgin azalma gözlenirken, bevacizumab sonrası 24. saatte değişim görülmemiştir.9 Steroidler gen transkripsiyonundan bağımsız olarak plazma membranlarında genomik olmayan etkileşimle hızlı etkilidir. İVTA enjeksiyonunu takiben retina kalınlığında hızlı düzelmeye endojen adenozin salınımı ile Müller hücrelerinde osmotik şişmenin inhibe olması da katkı sağlar. Endojen adenozin salınımı A1 reseptörlerini aktive ederek, glial hücrelerdeki potasyum ve klor kanallarını açar. İyonların dışa akımı membranlardaki osmotik gradienti dengeler ve hücresel şişmeye engel olur. İVTA ayrıca vazokonstriksiyon ve hidrostatik basıncı azaltarak Starling kuvvetlerini dengeler.8

DMÖ’nde farmakolojik tedavide anti-VEBF ajanlar ilk seçenektir. Ancak RISE-RIDE çalışmasında %61 olguda 15 harf ve üzeri görme kazanımı elde edilememiş, %43 olguda ise 20/40 ve üzeri görme kazanımı olmamıştır. Bu olgularda görme kazanımının sınırlı olmasında, tedavi öncesi kronik maküla ödemine (ortalama 4,5 yıl) bağlı gelişen nöral hasarın, retina pigment epitel değişikliklerinin, subretinal fibrozise ek olarak tekrarlayan makülar lazer tedavisi ile oluşan yapısal hasarların ve DR’nin doğal seyrinin etkisi olduğu düşünülmektedir.10

Anti-VEBF tedaviye yanıtsızlık anatomik olarak düzelmenin olmaması ya da enjeksiyonlar arasındaki süre uzatıldığında retinanın kuru kalmaması olarak tanımlanabilir. Bu durumda steroid tedavisi düşünülmelidir.

İntravitreal steroid uygulamaları DMÖ’ni azaltıp görme stabilizasyonu sağlar ancak yan etkileri de sıktır. En sık yan etkileri göz içi basınç (GİB) artışı ve katarakt gelişimidir. Bu sebeple inatçı ya da tedaviye dirençli psödofakik gözlerde tercih edilirler.3 DMÖ’nin steroidle tedavisinde peribulber enjeksiyon, intravitreal enjeksiyon ya da intravitreal implantlar uygulanmaktadır. Güncel kullanımda triamsinolon asetonid, fluosinolon asetonid ve deksametazon olmak üzere üç farklı intravitreal steroid mevcuttur.

Triamcinolone Acetonide

TA is a synthetic steroid with five times the anti-inflammatory strength of hydrocortisone. TA has a long-acting profile due to its low water solubility. The therapeutic effect of intravitreal 4 mg TA persists for up to 3 months.

IVTA in suspension form is currently available as the following commercial preparations: Trivaris (Allergan, Irvine, CA, USA), Kenacort (Bristol-Myers-Squibb, Melbourne, Australia) and Kenalog (Bristol-Myers-Squibb, Princeton, NY, USA).3 IVTA was first utilized in the treatment of age-related macular degeneration, and within a few years began to be used in the treatment of DME as well.11,12 The sub-Tenon route was initially preferred for steroid injections to treat DME, but it was later established that intravitreal injection was more effective in treating refractory DME.

A prospective study conducted by Diabetic Retinopathy Clinical Research Network (DRCR.net) compared the safety and efficacy in the 3-year results of preservative-free 1 mg and 4 mg IVTA versus focal/grid laser therapy. Patients were randomly assigned to one of 3 groups receiving either focal/grid laser treatment, 1 mg IVTA, or 4 mg IVTA. After 4 months of treatment, the group receiving 4 mg IVTA showed the largest gains in best corrected visual acuity (BCVA), but there was no significant difference in BCVA between the groups at 1 year. At 2 years, mean BCVA was highest in the laser group, which was confirmed by central retinal thickness (CRT) measurements taken with optical coherence tomography. At 3 years, the laser group showed a BCVA increase of 5 letters, while neither IVTA group showed a change in BCVA from baseline. In terms of side effects observed in the laser, 1 mg IVTA, and 4 mg IVTA groups, IOP elevation over 10 mmHg occured in 4%, 18%, and 33%, and the probability of cataract surgery increased by 31%, 46%, and 83%, respectively. Therefore, it was concluded that IVTA did not provide long-term benefits in the treatment of DME compared to laser photocoagulation.13,14

Following the publication of the DRCR.net study demonstrating that laser therapy was superior to IVTA, a phase 2b clinical trial of a triamcinolone sustained delivery intravitreal implant (I-vation, Surmodics, Inc., MN, USA) was terminated.

DRCR.net later initiated a large randomized clinical study comparing laser photocoagulation with two different intravitreal agents in the treatment of central DME. Patients were randomly divided into 4 groups: sham injection + prompt laser, 0.5 mg intravitreal ranibizumab (IVR) + prompt laser, 0.5 mg IVR + deferred laser, and 4 mg IVTA + prompt laser. At 1 year, improvements in BCVA were significantly greater in the IVR + prompt laser and IVR + deferred laser groups when compared with the IVTA and laser-only groups. Compared to the laser-only group, all 3 of the groups that received intravitreal injections showed significant and comparable decreases in CRT.15 The results of extended follow-up at 2 years were consistent with those published at 1 year.16 Mean changes in BCVA compared to the laser-only group were +3.7 letters in the IVR + prompt laser group, +5.8 letters in the IVR + deferred laser group, and -1.5 letters in the IVTA + prompt laser group. Visual improvement in phakic eyes receiving IVTA was limited by the incidence of cataract. Cataract surgery was necessary in 55% of patients receiving IVTA, compared to 12% in the IVR group. Among the pseudophakic eyes in that study, BCVA outcomes were better in the IVTA + prompt laser group compared to the laser-only group, and were comparable to those in the IVR groups. However, the risk of IOP elevation was higher in the IVTA group (38%) than in the IVR + prompt laser group (5%). It was concluded that IVR injection is effective in DME, and that IVTA is an alternative option for pseudophakic eyes.

Currently, the intravitreal application of triamcinolone acetonide to treat DME is an off-label use. For this reason, IVTA is recommended either alone or in combination with laser therapy in selected patients with persistent and refractory DME and vision loss, particularly pseudophakic patients.3

Triamsinolon Asetonid

TA hidrokortizondan 5 kat daha güçlü anti-enflamatuvar güce sahip sentetik bir steroidtir. Suda çözünürlüğü az olması nedeniyle uzun etki profiline sahiptir. İntravitreal 4 mg TA terapötik etkisi 3 aya kadar sürer.

İVTA’nın günümüzde suspansiyon formda Trivaris (Allergan, Irvine, CA, ABD), Kenacort (Bristol-Myers-Squibb, Melbourne, Vic., Avustralya) ve Kenalog (Bristol-Myers-Squibb, Princeton, NY, ABD) isimli ticari preperatları bulunmaktadır.3 İVTA ilk olarak yaşa bağlı maküla dejenerasyonu tedavisinde uygulanmış, birkaç yıl sonra DMÖ tedavisinde de kullanılmaya başlanmıştır.11,12 Başlangıçta DMÖ tedavisinde steroid uygulamalarında subtenon yol tercih edilirken, daha sonra dirençli DMÖ tedavisinde intravitreal uygulamanın daha etkin olduğu anlaşılmıştır.

Diyabetik Retinopati Klinik Araştırma Ağı (DRCR) tarafından düzenlenen prospektif çalışmada prezervansız 1 mg ve 4 mg İVTA ile fokal/grid lazer uygulamasının etkinlik ve güvenilirliğinin 3 yıllık sonuçları karşılaştırılmıştır. Hastalar randomize olarak fokal/grid lazer uygulaması, 1 mg İVTA ya da 4 mg İVTA uygulaması için üç gruba ayrılmıştır. Dördüncü ayda en iyi düzeltilmiş görme keskinliği (EİDGK) kazanımı en fazla 4 mg İVTA uygulanan grupta olsa da, 1. yıl sonunda EİDGK açısından gruplar arasında belirgin fark saptanmamıştır. Bununla birlikte 2. yılın sonunda ortalama EİDGK lazer grubunda daha üstün olup, bu sonuç optik koherens tomografide santral retina kalınlığı (SRK) ölçümleri ile de doğrulanmıştır. Üçüncü yıl takiplerinde lazer grubunda EİDGK artışı 5 harf iken her iki İVTA grubunda da EİDGK değişikliği saptanmamıştır. Yan etkiler değerlendirildiğinde, lazer, 1 mg İVTA ve 4 mg İVTA gruplarında 10 mmHg’nın üzerinde GİB artışı sırasıyla %4, %18 ve %33 olarak gözlenmiş, katarakt cerrahisi olasılığında ise %31, %46 ve %83 oranında artış bildirilmiştir. Bu nedenle DMÖ tedavisinde İVTA’nın lazer fotokoagülasyona kıyasla uzun süreli fayda sağlamadığı sonucuna ulaşılmıştır.13,14

DRCR çalışmasında lazer tedavisinin İVTA tedavisine üstünlüğü yayınlandıktan sonra DMÖ tedavisinde triamsinolon salınımlı intravitreal implant (I-vation, Surmodics, Inc., MN, ABD) faz 2b çalışmasında askıya alınmıştır.

Daha sonra DRCR merkezi tutan DMÖ tedavisinde iki farklı intravitreal ajanın lazer fotokoagülasyon tedavisi ile karşılaştıran geniş randomize klinik çalışma başlattı. Hastalar randomize olarak 4 gruba ayrıldı: Sham enjeksiyon + erken lazer, 0,5 mg intravitreal ranibizumab (İVR) + erken lazer, 0,5 mg İVR + geç lazer, 4 mg İVTA + erken lazer. Birinci yılın sonunda EİDGK açısından İVR ile birlikte erken ve geç lazer, İVTA ve tek başına lazer gruplarına kıyasla büyük fayda sağlamıştır. İntravitreal enjeksiyon uygulanan 3 grupta da tek başına lazer grubuna kıyasla, benzer sonuçlarla SRK’da büyük azalma saptanmıştır.15 Uzatılmış 2 yıllık takip sonuçları da birinci yılda yayınlanan sonuçlarla uyumlu bulunmuştur.16 Tek başına lazer grubu ile karşılaştırıldığında ortalama EİDGK değişiklikleri İVR + erken lazer grubunda +3,7 harf, İVR + geç lazer grubunda +5,8 harf ve İVTA + erken lazer grubunda -1,5 harftir. Katarakt insidansı İVTA uygulanan fakik hastalarda görme kazancını kısıtlamış ve %55 hastada katarakt cerrahisi gerekmiştir, bu oran İVR uygulanan grupta %12 olarak bildirilmiştir. Bu çalışmada psödofakik gözlerde subgrup analizinde, EİDGK sonuçları İVTA + erken lazer uygulaması tek başına lazer uygulamasına göre daha iyi ve İVR + lazer uygulaması ile benzerdir. GİB artışı riski İVTA + lazer grubunda (%38) İVR + lazer grubuna (%5) göre yüksek bulunmuştur. Bu nedenlerle İVR enjeksiyonunun DMÖ’nde etkin olduğu, İVTA’in psödofakik hastalarda alternatif bir seçenek olduğu sonucuna varılmıştır.

Günümüzde DMÖ tedavisi için triamsinolon asetonidin intravitreal uygulaması endikasyon dışı ilaç kullanımıdır. Bu nedenle İVTA’nın tek başına ya da lazere ek olarak, görme kaybı ile birlikte inatçı ve tedaviye dirençli DMÖ ve özellikle psödofakik özenle seçilmiş hastalarda uygulanması önerilmektedir.3

Dexamethasone

The intravitreal dexamethasone implant (DEX implant; Ozurdex, Allergan) contains 0.7 mg preservative-free dexamethasone, can be stored at room temperature, and is applied using a pre-loaded 22-gauge intravitreal injector system. It is a biodegradable, sustained-release implant which remains effective for up to 6 months.

The MEAD study was a 3-year, randomized, sham-controlled study evaluating the safety and efficacy of the 0.35 mg and 0.7 mg intravitreal DEX implants in DME. The mean number of injections over 3 years was 4.1, 4.4, and 3.3 in the 0.7 mg DEX implant, 0.35 mg DEX implant, and sham injection groups, respectively. At the end of follow-up, a visual gain of ≥15 letters was achieved in 22.2% of the patients that received 0.7 mg DEX implant, 18.4% with 0.35 mg DEX implant, and 12% in the sham injection group. The largest reduction in mean central macular thickness was observed in the 0.7 mg DEX implant group (-111.6 µm), followed by the 0.35 mg DEX implant group (107.9 µm) and the sham group (-41.9 µm). In terms of adverse effects, the rate of cataract development among phakic patients was 67.9%, 64.2%, and 20.4% and IOP increases >10 mmHg occured in 27.7%, 24.8%, and 9.1% in the 0.7 mg DEX implant, 0.35 mg DEX implant, and sham injection groups, respectively. IOP elevation was controlled in most cases with or without medication, but trabeculectomy was necessary for 2 patients (0.6%) in the 0.7 mg DEX implant group and 1 patient (0.3%) in the 0.35 mg DEX implant group.17

In the PLACID study, patients with diffuse DME randomly received either 0.7 mg DEX implant or sham injection, both followed by laser photocoagulation after 1 month. When necessary, a second DEX implant or sham injection was given 6 months after the initial injection, and in both groups up to 3 supplemental laser applications were done at 3-month intervals. The DEX implant and laser group showed a greater decrease in vascular leakage and retinal edema on angiography compared to the group treated with laser only. There was no significant differences between the groups in BCVA at 12 months. However, BCVA was significantly increased in the DEX implant group at 1 and 9 months. IOP elevation over 10 mmHg occured in 15.2% of patients in the DEX implant group, but was controlled without the need for glaucoma surgery. At 12 months, 3.2% of the patients had undergone cataract surgery.18

The BEVORDEX study was a randomized clinical study comparing bevacizumab and 0.7 mg DEX implant in patients with DME. The study included 88 eyes of 61 patients with central DME. Forty-two eyes received pro re nata intravitreal bevacizumab every 4 weeks, and 46 eyes received a pro re nata DEX implant injection every 16 weeks. BCVA increases of 10 letters or more were observed in 40% of eyes treated with bevacizumab and 41% of eyes treated with DEX implant. None of the eyes that received bevacizumab showed BCVA decreases of 10 letters or more, while 11% of the eyes that received DEX implant had vision loss, mostly due to cataract. Central macular thickness decreased by a mean of 122 µm in the bevacizumab group and 187 µm in the DEX implant group. Mean number of injections over 12 months was 8.6 among eyes treated with bevacizumab and 2.7 among eyes that received DEX implant.19

The CHAMPLAIN study reported the 26-week outcomes of 55 vitrectomized patients with refractory DME lasting for a mean of 43 months who were treated with 0.7 mg DEX implant. Mean change in CRT from baseline (403 µm) was -156 µm at 8 weeks and -39 µm at 26 weeks. Mean increase in BCVA was 6.0 letters at 8 weeks and 3.0 letters and 26 weeks; at 8 weeks, 30.4% of patients had increases of 10 letters or more and 42.9% of patients had increases of 5 letters or more. The study demonstrated that in vitrectomized eyes with refractory DME, the DEX implant had an acceptable safety profile and provided statistically and clinically significant visual gains as well as reduced vascular leakage.20

Overall, the risk/benefit ratio of the DEX implant is favorable in pseudophakic patients or a limited patient group who do not respond to nonsteroid therapies or for whom these therapies are not suitable.

Deksametazon

İntravitreal deksametazon implant (DEX implant, Ozurdex; Allergan) 0,7 mg prezervansız deksametazon içeren, önceden yüklenmiş, oda ısısında saklanabilir özellikte, 22 G uçlu intravitreal enjektör sistemi ile piyasaya çıkmıştır. Biyoyıkıma uğrar ve yavaş salınım özelliği ile 6 aya kadar etkilidir.

MEAD çalışması DMÖ’de intravitreal DEX implantın 0,35 mg ve 0,7 mg dozlarının güvenlik ve etkinliğini değerlendiren 3 yıllık, randomize, sham kontrollü bir çalışmadır. Üç yılın sonunda ortalama enjeksiyon sayısı 0,7 mg, 0,35 mg dexametazon implant ve sham enjeksiyon için sırasıyla 4,1,4,4 ve 3,3’tür. Çalışmanın sonunda ≥15 harf ve üzeri görme kazanımı hasta oranları 0,7 mg DEX implant %22,2, 0,35 mg DEX implant %18,4 ve sham enjeksiyon %12 olarak bildirilmiştir. Ortalama SRK’da azalma en fazla 0,7 mg DEX implant grubunda (-111,6 µm) gözlenmiştir, 0,35 mg DEX implant grubunda (-107,9 µm) sham grubuna göre (-41,9 µm) fazladır. Yan etkiler açısından değerlendirildiğinde 0,7 mg DEX implant, 0,35 mg DEX implant ve sham enjeksiyon grubunda; fakik hastalarda katarakt gelişimi sırasıyla %67,9, %64,1 ve %20,4, 10 mmHg üzerinde GİB artışı sırasıyla %27,7; %24,8 ve %9,1’dir. GİB artışı genellikle tedavisiz ya da ilaç tedavisi ile kontrol altında olup, 0,7 mg DEX implant uygulanan grupta 2 hastada (%0,6) ve 0,35 mg DEX implant uygulanan grupta 1 hastada (%0,3) trabekülektomi gerekmiştir.17

PLACID çalışmasında diffüz DMÖ olan hastalar randomize olarak 0,7 mg DEX implantı takiben 1. ayda lazer fotokoagülasyon uygulanan ve sham enjeksiyonu takiben 1. ayda lazer fotokoagülasyon uygulanan 2 gruba ayrılmıştır. Hastalara gerekirse ilk enjeksiyondan sonra 6. ayda ek 1 doz DEX implant ya da sham enjeksiyonu ve her iki gruba da gerekirse 3 defaya kadar 3 ay aralıklarla ek lazer uygulaması yapılmıştır. DEX implant ile birlikte lazer uygulanan grupta tek başına lazer uygulanan gruba göre anjiyografi ile vasküler sızıntı ve retina ödeminde azalma daha fazladır. EİDGK açısından 12. ayda gruplar arasında anlamlı fark gözlenmemiştir. Ancak 1. ay ve 9. ayda DEX implant uygulanan grupta EİDGK’de belirgin artış saptanmıştır. Deksamatazon implant uygulanan gözlerde 10 mmHg üzerinde GİB artışı %15,2 olup, glokom cerrahisi gereksinimi olmaksızın kontrol altına alınmıştır. On iki ay sonunda %3,2 hastaya katarakt cerrahisi uygulanmıştır.18

BEVORDEX çalışması DMÖ olan hastalarda bevacizumab ve 0,7 mg deksametazon implantın karşılaştırıldığı randomize klinik çalışmadır. Merkezi tutan DMÖ olan 61 hastanın 88 gözü çalışmaya dahil edilmiş, 42 göze 4 haftada bir duruma göre intravitreal bevacizumab ve 46 göze 16 haftada bir duruma göre deksametazon implant enjeksiyonu yapılmıştır. EİDGK’nde 10 harf ve üzeri artış; bevacizumab uygulanan gözlerde %40 ve deksametazon implant uygulanan gözlerde %41 olarak izlenmiştir. Bevacizumab uygulanan gözlerin hiçbirinde 10 harf ve fazla düşüş izlenmezken, deksametazon implant uygulanan gözlerin %11’inde, çoğunlukla katarakt nedeniyle, görme kaybı izlenmiştir. Santral maküla kalınlığında bevacizumab grubunda ortalama 122 µm, deksametazon implant grubunda ortalama 187 µm azalma tespit edilmiştir. Bevacizumab tedavisi alan gözlere 12 ayda ortalama 8,6 enjeksiyon, deksametazon implant tedavisi alan gözlere ortalama 2,7 enjeksiyon uygulanmıştır.19

Vitrektomize gözlerde tedaviye dirençli DMÖ olan hastalarda 0,7 mg deksametazon implant uygulaması yapılan CHAMPLAIN çalışmasında DMÖ süresi ortalama 43 ay olan 55 hastanın 26 haftalık sonuçları bildirilmiştir. Ortalama SRK değişimi başlanıgıca (403 µm) göre 8. haftada -156 µm ve 26. haftada -39 µmdir. Ortalama EİDGK artışı 8. haftada 6,0 harf, 26. haftada 3,0 harf olup, 8. haftada hastaların %30,4’ü 10 harf ve üzerinde, %42,9 hastada 5 harf ve üzeri görme artışı sağlamıştır. Bu çalışmada tedaviye dirençli vitrektomize DMÖ olan gözlerde deksametazon implantı kabul edilebilir güvenlik profili ile istatistiksel ve klinik olarak anlamlı görme artışı ve vasküler sızıntı da azalma sağlamıştır.20

Sonuç olarak DEX implantın yarar/zarar oranı psödofaklarda veya steroid dışı tedavilere yanıt vermeyen ya da bu tedavilerin uygun olmadığı kısıtlı hasta grubunda olumludur.

Fluocinolone Acetonide

Intravitreal fluocinolone acetonide (IVFA) is commercially available in two different extended-release drug delivery systems, Retisert (Bausch&Lomb, Rochester, NY, USA) and Iluvien (Alimera Sciences, Atlanta, GA, USA).

Retisert is a nonbiodegradable implant containing 0.59 mg fluocinolone acetonide. It is implanted through a pars plana incision and sutured to the sclera and continuously releases the drug for up to 30 months. After surgical implantation, it initially releases the steroid at 0.6 µg/day, which gradually decreases over the first month and stabilizes at approximately 0.3-0.4 µg/day.21 Retisert has been approved for the treatment of noninfectious posterior uveitis.

In a multicenter study investigating the safety and efficacy of Retisert in the treatment of persistent and recurrent DME, patients were randomly assigned to receive either 0.59 mg IVFA or observation/additional laser photocoagulation (standard of care). BCVA increased by 3 or more lines in 16.8% of the IVFA-implanted eyes at 6 months, 16.4% at 1 year, 31.8% at 2 years, and 31.1% at 3 years, compared to 1.4%, 8.1%, 9.35%, and 20% at the same time points in the eyes that received standard care. Throughout the study, implanted eyes showed greater reductions in CRT when compared to the standard care group. By the end of a 4-year follow-up period, 91% of the phakic eyes treated with IVFA required cataract surgery. IOP elevation ≥30 mmHg was observed in 61.4% of IVFA-implanted eyes, and 33.8% underwent a surgical procedure to control IOP.22

Iluvien is a nonbiodegradable implant containing 250 µg fluocinolone acetonide. It is injected into the vitreous using a 25 G injector and releases 0.5 or 0.2 µg/day of active agent. Three-year follow-up outcomes have been published for the multicenter, double-blind FAME study about the efficacy of Iluvien implant in patients with DME refractory to laser therapy. Patients with DME who had received laser therapy at least once were randomly assigned to 3 groups: 0.2 µg/day IVFA (low dose), 0.5 µg/day IVFA (high dose), or sham injection. Visual gains of 15 letters or more were reported in 28.7%, 27.8%, and 18.9%, respectively, at 3 years. Treatment was repeated at 12 months in 25% of the patients. Patients were able to receive laser treatment 6 months after initial treatment, and 40% of the patients underwent additional laser therapy. In addition, subgroup analysis was conducted to investigate the effect of DME duration on treatment. Among chronic patients with DME duration of 3 years or more, BCVA gains of ≥15 letters were observed in 34% (low dose), 28.8% (high dose), and 13.4% (sham); the improvements in the steroid implant groups were significantly greater. However, this difference was not significant among patients with DME for less than 3 years. Although all of the patients treated with IVFA developed cataract, their visual gains after cataract surgery were comparable to those of pseudophakic patients. After 3 years, incisional glaucoma surgery was required in 4.8% of the patients in the low dose group and 8.1% in the high dose group.23

Intravitreal administration of corticosteroids reduces their systemic side effects and confers several advantages in the treatment of DME. Because anti-VEGF agents are administered at frequent intervals, treatment costs are high. Sustained-release steroid implants reduce the number of intravitreal injections and greatly lower the risk of endophthalmitis and traumatic cataract. However, the risk of developing corticosteroid-induced cataract is extremely high.

Although there is better patient compliance with the IVFA implant because its duration of effect is longer than the DEX implant, but it has also been associated with higher risk of ocular hypertension and cataract. However, no clinical studies directly comparing the two treatment methods have been conducted to date. There is insufficient evidence that repeated administration of a DEX implant does not carry the same risks as sustained-release IVFA.

In brief, anti-VEGF agents are recommended as initial treatment for DME involving the central macula. Laser photocoagulation is preferable in patients with noncentral DME due to the low risk, low cost, and patient compliance in this group. There are no studies comparing anti-VEGF agents and sustained-release corticosteroid therapy in the initial treatment of central DME.

Steroid therapy allows suppression of both the inflammation and the VEGF pathway in DME. The duration of effect is longer, and the injection number and follow-up frequency are lower than with anti-VEGF treatment. Therefore, particularly in chronic diffuse macular edema, steroid therapy is preferable for patients who do not respond to anti-VEGF therapy, or who have conditions contraindicated for anti-VEGF therapy such as recent cerebrovascular event or myocardial infarction. Due to the short half-life and probable low efficacy of anti-VEGF agents, steroid implants may be appropriate as initial treatment in vitrectomized patients with central DME. Corticosteroid implants are suitable alternatives to anti-VEGF therapy for pseudophakic patients with persistent central DME who do not have significant risk of glaucoma.24

In addition to monotherapies, the long duration of effect of corticosteroid implants may enable combination therapies. However, clinical studies are still needed to evaluate the synergistic effects of these implants used in combination with laser and anti-VEGF agents.